Μια αριστοτελική θεώρηση - Vol. 2

Κατηγορία: 

Στο αφιέρωμα αυτό παρουσιάζεται μια σειρά θεμάτων που προκύπτουν από τα άρθρα της Κατερίνα Βασιλοπούλου-Σπίθα, η οποία σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Μετά το πέρας των σπουδών της καλλιέργησε το ενδιαφέρον της στην τέχνη και τη φιλοσοφία με μία σειρά σεμιναρίων που παρακολούθησε σε Ελλάδα και εξωτερικό. Διδάσκει ashtanga yoga στη Zάκυνθο και έχει την τιμή και τη χαρά να μαθητεύει ως ασκούμενη στο πλευρό της Χριστίνας Καρυτινού. Ασκείται στον ζεν διαλογισμό και ενδιαφέρεται για τη σύζευξή του με την πρακτική της ashtanga yoga. Η μελέτη της αρχαίας ελληνικής και ινδικής φιλοσοφίας συνιστά κεντρικό μέρος των αναζητήσεων και της μαθητείας της. 
 
(έπειτα της εισαγωγής) Volume 2:
Η έννοια της ἐντελέχειας και του τέλους στον Αριστοτέλη
Τις αντιλήψεις περί τελικού σκοπού και πραγμάτωσης συναντάμε επίσης στη θεωρία του Αριστοτέλη για τη μορφή και την ύλη, την οποία πραγματεύεται εκτενώς στα έργα του Φυσικά και Μετά τά Φυσικά, και πιο συγκεκριμένα στην έννοια της εντελέχειας.
 
Ειδικότερα, στα Φυσικά ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι όλα τα πράγματα που έχουν ύπαρξη αποτελούνται από μορφή και ύλη, ωστόσο η μορφή είναι σαφώς διακριτή από την ύλη καθώς συνιστά τη συγκεκριμένη δομή ενός πράγματος, ενώ η ύλη το υλικό από το οποίο αυτό αποτελείται.
 
Ως εκ τούτου, η ύλη είναι μια αρχή καθόλα αόριστη που τελεί σε μια χαοτική, ασχημάτιστη κατάσταση και η οποία καθίσταται συγκεκριμένη, γίνεται κάτι, ένα πράγμα, μόνο όταν η μορφή, όντας η ορίζουσα αρχή, ενεργώντας πάνω της τη δομεί και τη διαμορφώνει. Με άλλα λόγια, η ύλη υπάρχει μόνο όταν προσλαμβάνει μια ορισμένη μορφή. Τι κάνει άραγε ένα κομμάτι ξύλο έπιπλο; Η μορφή. Και τι θα ήταν ένα κομμάτι μάρμαρο αν όχι ένα άγαλμα ή ένας κίονας; Τίποτε άλλο από μια δυνατότητα, ένα δυνάμει πράγμα.
 
Αυτήν την έννοια του “εν δυνάμει όντος” αναλύει ο Αριστοτέλης στο έργο του Μετά τά Φυσικά όπου ορίζει την ύλη ως τη δυνατότητα ενός πράγματος να γίνει κάτι, να μεταβεί δηλαδή από μία κατάσταση δυνατότητας (“εν δυνάμει ον”) σε μία κατάσταση πραγματικότητας (“εν ενεργεία ον”).
 
Συνδέει έτσι, λοιπόν, την ύλη με την έννοια της “δύναμης” (δύναμις), ενώ τη μορφή με την έννοια της “ενέργειας” (ἐνέργεια), και διατείνεται ότι η ύλη τείνει φύσει προς τη μορφή γιατί με αυτήν τελειοποιείται, “μορφώνεται”. Αυτήν τη διαδικασία μετασχηματισμού της ύλης σε μορφή ονομάζει ο Αριστοτέλης εντελέχεια (ἐντελέχεια).
 
Ο όρος “εντελέχεια”, ο οποίος αποτελεί δική του επινόηση και προέρχεται από τη λέξη “τέλος” και το ρήμα “ἔχω”, χρησιμοποιείται για να περιγράψει την πληρέστερη πραγμάτωση της μορφής ενός πράγματος που προκύπτει ως αποτέλεσμα της δράσης ενός εσώτερου σκοπού, ενός σκοπού εξαιτίας του οποίου φτάνει στην τελείωσή του.
 
Αντίστοιχα, η εντελέχεια (o σκοπός) του σώματος είναι η ψυχή, η οποία πραγματώνει, “μορφοποιεί” την δυνατότητα του σώματος (ως υποκείμενου στα δεσμά της ύλης) να υπάρξει, δηλαδή να επιτελέσει αυτόν τον σκοπό.
 
Αυτή την άποψη διατυπώνει ο Αριστοτέλης στην πραγματεία του Περί Ψυχής (De Anima), όπου η ψυχή είναι για το σώμα τόσο η μορφή (εἶδος) όσο και ο σκοπός (τέλος) και η πηγή της ύπαρξής του.

Σχετικά Άρθρα