Μια αριστοτελική θεώρηση - Vol. 3 (b)

Κατηγορία: 

Στο αφιέρωμα αυτό παρουσιάζεται μια σειρά θεμάτων που προκύπτουν από τα άρθρα της Κατερίνα Βασιλοπούλου-Σπίθα, η οποία σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Μετά το πέρας των σπουδών της καλλιέργησε το ενδιαφέρον της στην τέχνη και τη φιλοσοφία με μία σειρά σεμιναρίων που παρακολούθησε σε Ελλάδα και εξωτερικό. Διδάσκει ashtanga yoga στη Zάκυνθο και έχει την τιμή και τη χαρά να μαθητεύει ως ασκούμενη στο πλευρό της Χριστίνας Καρυτινού. Ασκείται στον ζεν διαλογισμό και ενδιαφέρεται για τη σύζευξή του με την πρακτική της ashtanga yoga. Η μελέτη της αρχαίας ελληνικής και ινδικής φιλοσοφίας συνιστά κεντρικό μέρος των αναζητήσεων και της μαθητείας της. 
 
[ έπειτα του Volume 3 (a) ] το Volume 3 (b) :
Το samādhi ως μέσο άφιξης στο εντελεχεία ον: Μια αριστοτελική προσέγγιση του σκοπού της γιόγκα
 
Η αντίληψη περί πραγμάτωσης ως του τελικού σκοπού της ύλης, τον οποίο a priori εμπεριέχει και φύσει στοχεύει, σηματοδοτεί την αφετηρία ενός διαλόγου μεταξύ της φιλοσοφίας της γιόγκα του Πατάντζαλι και της φιλοσοφίας του Αριστοτέλη.
 
2) Η έννοια της ύπαρξης: Μια διαφορετική πραγμάτευση και ανατομία του “είναι”
ἀναγκαῖον ἄρα τὴν ψυχὴν οὐσίαν εἶναι ὡς εἶδος σώματος φυσικοῦ δυνάμει ζωὴν ἔχοντος. ἡ δ’ οὐσία ἐντελέχεια· τοιούτου ἄρα σώματος ἐντελέχεια.” (Αριστοτέλης, Περί Ψυχής II, 412a 19-20)
 
 “Αναγκαστικά, λοιπόν, η ψυχή είναι υπόσταση ως μορφή ενός φυσικού σώματος, που έχει τη δυνατότητα της ζωής. Και η υπόσταση αυτή είναι εντελέχεια. Η ψυχή, επομένως, είναι εντελέχεια ενός τέτοιου σώματος."
 
Στο χωρίο αυτό του Περί Ψυχής, ο Αριστοτέλης χαρακτηρίζει την ψυχή ως την αιτία και αρχή της ζωής των ζωντανών όντων, ταυτίζει δηλαδή την ψυχή με την ίδια τη φυσική οργανική ζωή, η οποία συλλαμβάνεται ως ένα άθροισμα ικανοτήτων ή λειτουργιών.
 
Πίσω από μια τέτοια διατύπωση μπορούμε να διακρίνουμε τη ματιά του βιολόγου και φυσικού επιστήμονα Αριστοτέλη, ο οποίος προσπαθώντας να εξηγήσει το φαινόμενο της ζωής, δίνει ένα ορισμό της ύπαρξης που βασίζεται σε μία σχέση αιτίας – αιτιατού, εκπεφρασμένης στο δόγμα “υπάρχω γιατί έχω ψυχή”. Υπό αυτό το πρίσμα, η αριστοτελική έννοια της εντελέχειας δεν σχετίζεται με κάποια μεταφυσική θεώρηση περί ψυχής, όπως αντίθετα θα βρίσκαμε στην πλατωνική φιλοσοφία. Έτσι, σαφώς αποστασιοποιημένος από τη δυϊστική σύλληψη του Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης θεωρεί ότι ψυχή και σώμα αποτελούν ένα οργανικόν όλον, η ψυχή δηλαδή δεν υπάρχει χωρίς το σώμα, όπως και το σώμα δεν υπάρχει χωρίς ψυχή.  Στον αντίποδα αυτής της θεώρησης βρίσκεται η έννοια της αυτοπραγμάτωσης στον Πατάντζαλι.
 
Σύμφωνα με αυτήν, η ύπαρξη δεν προσδιορίζεται με όρους αιτιότητας αλλά σκοπιμότητας, αφού η ψυχή δεν ταυτίζεται με το ίδιο το φαινόμενο της ζωής, όπως στον Αριστοτέλη, αλλά συλλαμβάνεται ως ξέχωρη οντότητα, η οποία καθώς δεν υπόκειται στη φθορά και στο θάνατο, είναι αιώνια και άφθαρτη. Παρατηρούμε συνεπώς μια σαφή διαφοροποίηση από το αριστοτελικό δόγμα “υπάρχω γιατί έχω ψυχή”, το οποίο στον Πατάντζαλι μεταφράζεται ως “υπάρχω με σκοπό να φτάσω στη γνώση της ψυχής” λαμβάνοντας έτσι μια καθαρά μεταφυσική διάσταση.
 
Η διαφορετική δυναμική που αναπτύσσουν τα δύο φιλοσοφικά συστήματα στο ζήτημα αυτό σχετίζεται επιπλέον με τον τρόπο που αντιλαμβάνονται την ίδια την ανατομία της ύπαρξης. Ειδικότερα, όσον αφορά την ανθρώπινη ύπαρξη, ο Αριστοτέλης αναγνωρίζει ότι η ψυχή ως η καθολική ζωτική αρχή του σώματος διατελεί κάποιες συγκεκριμένες λειτουργίες, όπως αυτή της θρέψης και της αναπαραγωγής, της κατά τόπον κίνησης και αίσθησης καθώς επίσης της νόησης και της λογικής.
 
Η αριστοτελική αντίληψη που πρεσβεύει ότι το σώμα χρειάζεται την ψυχή για να ζήσει κατά τον ίδιο τρόπο που η ψυχή χρειάζεται το σώμα για να επιτελέσει τις διεργασίες της είναι εντελώς απούσα στον Πατάντζαλι, όπου ψυχή και σώμα δεν συνιστούν, κατά το αριστοτελικό πρότυπο, ένα αδιαίρετο σύνολο αλλά η ψυχή (purusha), μολονότι εδράζει στο σώμα, υπάρχει αυτόνομα και ξεχωριστά από αυτό.
 

Σχετικά Άρθρα